Hoe zorgen we voor gezond schermgebruik bij kinderen?

Je hoort het steeds vaker: landen die strengere regels willen invoeren om het sociale media gebruik tegen te gaan. Ook in Nederland staan mensen op om in actie te komen voor een beeldschermvrije kindertijd. Denk bijvoorbeeld aan de beweging Smartphonevrij Opgroeien. Dat is niet voor niets. Overmatig schermgebruik bij (jonge) kinderen kan voor diverse problemen zorgen. Hoe ga je hiermee om als ouder of verzorger? Hoe bepaal je wanneer jouw kind klaar is voor een telefoon en vanaf welke leeftijd is sociale media gepast? In dit artikel vind je praktische tips én vertelt dr. Ina Koning je meer over handige richtlijnen en de voorbeeldfunctie die ouders hebben.

Schermgebruik bij kinderen

Uit onderzoek van Netwerk Mediawijsheid en het Trimbos-instituut blijkt dat één op de vijf kinderen van 0-6 jaar regelmatig vier, vijf, zes of zelfs meer digitale apparaten gebruikt. Educatief gebruik van schermen kan leerzaam zijn voor kkinderen, maar het overmatig gebruik kan leiden tot verschillende problemen.

Overmatig gebruik van smartphones en tablets kan volgens onderzoek de volgende invloed hebben: '(...)vertragingen in taalontwikkeling en verminderde concentratievermogen. Kinderen die meer dan twee uur per dag schermen gebruiken, hebben een verhoogd risico op spraakstoornissen en leerproblemen.' Daarnaast kan overmatig schermgebruik ook zorgen voor een verminderde slaapkwaliteit bij kinderen.

Richtlijn Gezond Schermgebruik

Dr. Ina Koning is universitair hoofddocent bij Ontwikkelingspedagogiek aan de Vrije Universiteit van Amsterdam. Ze schreef mee aan het adviesbeleid 'Richtlijn Gezond Schermgebruik 2025' voor de Rijksoverheid en vertelt hoe ouders het schermgebruik bij jonge en oudere kinderen het beste kunnen invullen.

'De leeftijd van dertien tot vijftien jaar is een belangrijke leeftijd voor jongeren. Op dat moment zien we een piek in het risicogedrag. Dat is vrij normaal, ze gaan zich afzetten tegen hun ouders en willen hun eigen grenzen verkennen.' Tegelijkertijd is dit het moment dat de meeste jongeren ook sociale media (gaan) gebruiken.  Koning: 'Het is daarom belangrijk dat je op tijd en stapsgewijs begint met het begeleiden hiervan; begin met sociale interactieplatforms en daarna sociale media. Als je als ouder alle vormen van schermgebruik verbiedt en het kind uiteindelijk vrije toegang geeft, dan wordt het lastig om nog betrokken te blijven bij wat een kind online doet.'

Daarom adviseert Koning om schermgebruik stapsgewijs op te bouwen, bijvoorbeeld door het gebruik van de Startphone (zie onderaan voor meer informatie), die geheel gebaseerd is op het advies uit de Richtlijn Gezond Schermgebruik 2025.

De Richtlijn Gezond Schermgebruik legt de focus op het scherm samen gebruiken. Het kind en de opvoeder zoeken bijvoorbeeld samen iets uit wat geschikt is om te kijken. En als een kind bijvoorbeeld wil gaan gamen, kun je het beste de vraag stellen: sluit dit spel aan op de leefwereld van het kind op deze leeftijd? Neem ook een kijkje bij de gamewijzer, die meer informatie geeft rondom verschillende leeftijdsgrenzen. Ook specifiek over sociale media wordt in de Richtlijn advies gegeven: begin met sociale interactieplatforms vanaf dertien jaar, en daarna sociale media. Toon interesse, bespreek online gedrag en ervaringen én zet bijvoorbeeld privé instellingen in.

Voorbeeldfunctie ouders

De voorbeeldfunctie die ouders hebben, speelt ook bij schermgebruik een belangrijke rol. Koning: 'We horen ook vanuit jongeren zelf dat ze het niet eerlijk vinden dat ouders zelf wel de dingen doen die de kinderen niet mogen.'

Ook dat komt terug in de richtlijn: 'Geef het goede voorbeeld: houd je aan de schermregels die je voor je kind belangrijk vindt. Leg je telefoon weg als je samen bent met je kind en wees aanwezig.'

Natuurlijk kan dat lastig zijn. 'Ouders hebben er zelf soms ook baat bij als hun (jonge) kinderen op een beeldscherm bezig zijn. Dat betekent dat ze even me-time hebben, om bij te komen. Dat maakt de situatie complex en eigenlijk zegt dat vooral dat we ook richting andere ouders niet te snel moeten oordelen.'

Smartphonevrij Opgroeien

Er zijn ook andere geluiden te horen rond dit onderwerp. De beweging 'Smartphonevrij Opgroeien' pleit voor de normalisering van een smartphoneloze opvoeding. In deze position paper schrijven zij waarom in Nederland een smartphonevrije opvoeding genormaliseerd moet worden. Daarvoor hebben zij het Ouderpact gestart. Als ouder kun je dit tekenen om je aan te sluiten bij een groep ouders die wil wachten met het geven van smartphones aan kinderen. Hierbij houden ze de leeftijd van 14 jaar aan voor kinderen.

Wat vooral belangrijk is om te onthouden als het over gezond schermgebruik gaat, is volgens Koning dit: 'Maak op tijd afspraken, probeer dan ook zelf daarin mee te doen. Zorg dat je het gesprek met ze blijft aangaan en blijf daardoor betrokken bij wat ze doen.'

Meer over de Richtlijn Gezond Schermgebruik 2025 vind je via deze link.