Elize Been wil de modewereld veranderen

McDonald’s bood haar bijna een jaarsalaris voor een shoot. Elize, overtuigd vegetariër, zei nee. ‘Dat kon ik echt niet voor mezelf verantwoorden.’ Voor een covershoot voor Libelle vloog ze vorig jaar echter wel naar de Canarische Eilanden. ‘Dat vond ik ook een heel lastig dilemma, maar het was mijn grootste droom om in de Libelle te staan. Dat blad is een icoon! Mijn oma las het, mijn moeder leest het. Voor een andere opdrachtgever had ik het denk ik niet gedaan.’  

We bereiken meer met compassie dan met dat strenge.

Welkom in de wereld van Elize Been, ‘de vreemde, groene eend in de bijt’ van mode en merken. Ze probeert zelf zo duurzaam mogelijk te leven, en als model, ‘greenfluencer’ en eigenaar van een eigen modellenbureau probeert ze ook de (mode)wereld te verduurzamen. Dat levert soms dilemma’s op. En kritiek. 

Dat laatste vooral ook doordat ze zelf de spotlights heeft gezocht. Op Instagram heeft ze meer dan 20.000 volgers. En wie zich dan profileert als ‘greenfluencer’ en duurzaam, roept ook kritiek over zich af, merkte ze. ‘Dan had ik bijvoorbeeld planten gekocht bij het tuincentrum. Of de verkeerde potgrond – foei!’  

Je bedacht ‘Eco-faalvrijdag’: elke vrijdag deel je iets niet-duurzaams wat je hebt gedaan. Waarom?  

‘Ik wil laten zien: het hoeft niet perfect en ik ben ook niet perfect. Ik doe gewoon mijn best. Ik eet al heel lang vegetarisch, en stapte op een gegeven moment over op vegan. Maar ik merkte dat ik daar niet blij van werd. Ik werd boos op de wereld, dat iedereen nog gewoon kaas at en ik een vies alternatief. Ik ging zelf ook oordelen, iets wat ik van anderen dus heel naar en vervelend vind. Daarom besloot ik om mijn overwegingen, twijfels en “fouten” meer te delen.’ 

Om de kritiek voor te zijn?  

‘Ja, misschien. Maar het geeft mij ook een vrijer gevoel. En ik hoop op die manier ook meer mensen buiten mijn groene bubbel te bereiken. Ik geloof dat het uiteindelijk meer zoden aan de dijk zet als een grotere groep vaker iets duurzamer keuzes maakt dan dat ik in mijn eentje probeert perfect te zijn.’ 

Ook voor dit interview vroeg je je af of je wel groen bent. Waarom?  

‘Dat is toch die onzekerheid, omdat ik dus vaak kritiek krijg – ook, of juist, van “donkergroene” mensen. Sowieso is commercie en duurzaam voor sommige mensen al een lastige, zo niet onmogelijke combinatie. Als model en “greenfluencer” maak ik reclame voor merken. Dat is mijn werk. Maar ik kies daarbij wel bewust voor alleen goede, verantwoorde, duurzame merken.’  

Maar de planeet is toch het meest gebaat bij niets kopen en niets nieuws maken?  

‘Precies. Dat is dus ook gelijk het dilemma – en waarom sommige mensen vinden dat reclame maken en duurzaam niet samengaan. Maar ik houd ook van “nieuwe” spullen en kleding. Maar “nieuw” dan wel tweedehands, of van een verantwoord merk. Bijna al mijn kleding is tweedehands. En al mijn spullen en meubels zijn gevonden, gekregen of gekocht in de kringloopwinkel. Dat is beter voor de planeet, maar ik vind het ook mooier. Sfeervoller.’  

Wat vind je nog meer lastige dilemma’s?  

‘Reizen. Ik maak minstens één grote vliegreis per jaar, om een paar maanden op een zonniger plek te overwinteren. En bijvoorbeeld wat ik nu draag: een zwarte Nike-trui. Deze is tweedehands, uit de Clothing Loop, maar dat weet een ander niet. En er zit dan toch zo’n logo op van Nike, wat een fout merk is. Een tijd terug zou ik ’m daarom niet hebben gedragen. Maar ik denk nu dat we meer bereiken met compassie en met liefde dan met dat strenge. En dat geldt dan dus ook naar mezelf. 

'Toen ik begon als “groen model” en greenfluencer, was ik heel activistisch. Ik deelde allemaal horrorfilmpjes over de bio-industrie of fast fashion. Maar daarmee bereik je mensen niet. Ik denk dat de wereld meer positiviteit nodig heeft. Inspiratie in plaats van overal tegen zijn. Sinds ik milder ben geworden, voel ik mezelf beter en heb ik ook veel meer volgers.’ 

In haar posts en shoots gebruikt Elize haar woning vaak als decor – wel zo duurzaam! Ze woont, met haar teckel Belle, in een voormalige conciërgewoning net buiten de Utrechtse binnenstad. Een hoge, lichte ruimte vol vintage vondsten en heel veel planten. Ze is er dolblij mee. Enige nadeel aan dit unieke plekje, dat ze anti-kraak huurt van een woningbouwvereniging: het is totaal niet duurzaam. ‘Het is meer een soort schuur: het heeft enkel glas en de muren zijn flinterdun – ik boorde er zo doorheen. Daardoor is het ’s winters te koud en zomers te warm. Dat vind ik heel erg, voor de planeet en ook voor mijn eigen comfort. Maar verder past dit huis heel goed bij mij, en bij hoe ik in het leven sta.’ 

Waarom past het zo goed bij jouw manier van leven?  

‘Veel van mijn leeftijdgenoten hebben of willen een vaste baan en een koophuis, een gestructureerd leven. Dat ambieer ik helemaal niet. Ik vind dat een soort schijnzekerheid, en ook heel beperkend. Ik vind het fijn om licht en vrij te leven met weinig spullen en weinig vastigheid. Ik bouw niks op en heb weinig zekerheid, maar dat vind ik niet erg. Ik leef erg in het moment. Voor mij is vrijheid het belangrijkste in mijn leven: dat ik zelf vrij ben en anderen vrijlaat.’ 

Je werkte tien jaar als maatschappelijk werkster in de daklozenopvang voor je model werd. Hoe ging dat?  

‘Ik was al best vaak benaderd, maar zei altijd nee. Ik vond mijn baan superleuk en mezelf ook helemaal niet knap. Vroeger ben ik juist veel gepest vanwege mijn rode haar en sproeten. Maar ergens rond mijn dertigste dacht ik ineens: ik zeg gewoon een keer ja, kijken wat er gebeurt. En toen ging het razendsnel. Er zijn niet veel roodharige modellen, en ik had een soort gunfactor. 

'De overgang was extreem. Als maatschappelijk werkster verdiende ik bijna niks en werkte ik meestal met boze mensen. Nu vertoefde ik ineens in een wereld van champagne, glitter en glamour en the sky is the limit.’ 

Werd je zelf ook heel rijk? 

‘Ja. Maar ik geef niks om geld en ben er volgens mij niet anders door geworden. Ook toen droeg ik al tweedehands kleding, en dat bleef ik gewoon doen. Daarmee was ik wel een beetje vreemde eend in de bijt, haha. Maar ik leef nu niet anders dan tien jaar geleden. Alleen met meer spaargeld op de bank. Dat geeft vrijheid – en dat is luxe. Ik kan het me permitteren om nee te zeggen tegen klussen, en om elk jaar een paar maanden in een ver, warm land te wonen en werken.’ 

Vanwaar je missie de modewereld te verduurzamen?  

‘Ik was op een gegeven moment elke dag aan het werk, met weer nieuwe kleding, weer een nieuwe collectie en vroeg me af: waar komt al deze kleding eigenlijk vandaan? Hoe wordt het gemaakt? En waar blijft het hierna? Die kritische vragen werden niet gewaardeerd. Dat riep bij mij alleen maar meer vragen op. Toen ben ik me meer gaan verdiepen en ik schrok echt van wat ik tegenkwam. Sowieso de hoeveelheid – we kunnen met wat er is nog vijf generaties kleden! En de omstandigheden waaronder de kleding wordt gemaakt, die fabrieken in Azië. Vreselijk.  

Toen ik dat eenmaal wist en had gezien, wilde, nee kón ik daar niet meer aan meedoen. Veel mensen verklaarden me voor gek, want dat kostte me in het begin veel opdrachten. Maar het leverde ook veel nieuwe op. Op een gegeven moment zelfs zo veel dat ik het alleen niet aankon. In coronatijd heb ik toen een agency opgezet met groene modellen voor duurzame merken: Belle & Co. Inmiddels zijn daar ruim zeventig modellen en twintig influencers bij aangesloten.’ 

Wat zijn groene modellen?  

‘Een voorwaarde is sowieso dat ze ook echt bezig zijn met duurzaamheid. Zo zijn vrijwel alle modellen vegetariër. En klanten moeten ervan op aan kunnen dat ze bijvoorbeeld niet voor een Shell of Zara werken.’ 

Het valt op dat ‘jouw’ modellen geen standaardmodellen zijn. Behalve groen zijn ze veel kleurrijker en diverser in uiterlijk, leeftijd en gender dan bij de meeste andere modellenbureaus. 

‘Klopt. Het is mijn missie om de modewereld behalve duurzamer ook inclusiever maken. Niet alleen maar jong, dun, strak. Ik ben zelf ook nooit standaard geweest. “Mijn” modellen zijn heel mooi omdat ze heel uniek en eigen zijn.’ 

Waarvan heb je te veel? 

‘Goeie vraag. Ik heb van veel dingen veel, maar niet té veel: planten, vrienden, gezondheid, werk. Dat voelt als overvloed, en geluk – al heb ik het deels ook zelf gecreëerd.’  

En waarvan heb je te weinig?  

‘Dat zou ik ook niet weten. Ik ben heel tevreden. Als ik jarig ben, vraag ik ook nooit een cadeau. Ik heb liever dat mensen eten en drinken meenemen, want het aller gelukkigst ben ik met een huis vol vrienden, eten en drinken en goede gesprekken.’ 

Waarvan heb of krijg je nooit genoeg?  

‘Van vrolijke, blije mensen – daarvan word ik zelf ook heel blij. Van reizen – en dan vooral vanwege het gevoel van vrijheid en nieuwe plekken ontdekken en nieuwe mensen ontmoeten. En van mijn teckel Belle. Zij is mijn alles: mijn kind, mijn beste vriendin, mijn inspiratie, mijn leraar. Ik leer van haar om helemaal in het moment te zijn.’ 

En waarvan heb je schoon genoeg?  

‘De bio-industrie en fast-fashion – van mij zou dat allebei verboden mogen worden. En van waar we dit gesprek mee begonnen: dat wijzende vingertje. Elkaar de maat nemen – daar ben ik echt helemaal klaar mee.’ 

Tip van Elize  

‘Met de Afvalwijzer-app kun je zien in welke buurt het grofvuil wordt buitengezet. Check vooral de chique buurten – daar worden vaak heel mooie spullen buiten gezet.’