Ruud Zanders is mede-oprichter van Kipster, dat zo diervriendelijk en klimaatneutraal mogelijk eieren levert. Zanders vindt kringlooplandbouw het model van de toekomst. Je kunt er alle monden op de wereld mee voeden – mits met een grotendeels plantaardig dieet. ‘We mogen in Nederland dan de beste boeren hebben, maar het systeem waarin ze werken klopt niet.’
Ontstaan Kipster
Als een eerder faillissement er niet was geweest, was Ruud Zanders (51) misschien nooit begonnen met Kipster. Zanders’ vader was een grote kippenhouder in Limburg. Hij had geboerd in de traditie van de landbouwhervormingen van na de Tweede Wereldoorlog: steeds meer produceren tegen steeds lagere kosten. Zanders en zijn broer namen dat bedrijf over in 1998. Maar het internationale familiebedrijf, dat jaarlijks 8 miljoen kuikens uitbroedde en 45 miljoen euro omzet had, ging failliet. Een combinatie van te snel groeien, een foute investering en vogelgriep deed het bedrijf de das om. ‘Een zwarte periode’, zegt Zanders. Hij stond open voor alle antwoorden. Boeren op een andere manier hoorde daar ook bij. ‘Voordat ik failliet ging, had ik al eens tegen mijn vrouw gezegd: “Steeds meer produceren voor steeds minder kosten, dat houdt een keer op. Iets of iemand betaalt uiteindelijk de rekening.”
Commercieel diervriendelijk dieren houden is nagenoeg onmogelijk’
Tien jaar later startte Zanders met drie compagnons een nieuw bedrijf: Kipster. Het is volgens hem de meest kipvriendelijke stal ter wereld, én de eieren worden klimaatneutraal geproduceerd. Zanders eet zelf geen vlees meer en nog maar een ei of tien per jaar. Het lijkt hem een goed idee als veel meer mensen dat zouden doen. Dierenbeschermingsorganisatie Wakker Dier is fan van het concept.
Kringlooplandbouw: model van de toekomst
Na veel onderzoek en een werkbezoek van een delegatie uit West-Afrika, was Zanders om. Hij legt uit: ‘Wil je de wereld efficiënt voeden, verbouw dan op alle goede grond plantaardig voedsel voor mensen. Op grond die voor niets anders geschikt is dan voor gras, kunnen koeien en geiten grazen, die leveren ook wat vlees en melk. De varkens en de kippen krijgen de reststromen: alles wat mensen niet willen eten: schillen, kruimels, misbaksels.’
Zo was het duizenden jaren lang. Het was kringlooplandbouw: lokaal, korte lijnen, geen mestoverschot. Ruud Zanders vindt kringlooplandbouw nog steeds het model van de toekomst, je kunt er alle monden op de wereld mee voeden – mits dus met een grotendeels plantaardig dieet. ‘We mogen in Nederland dan de beste boeren hebben, met enorme opbrengsten tegen zo laag mogelijke kosten, maar het systéém waarin ze werken klopt niet. Het voldeed jaren prima, maar het is doorgeschoten. Dieren en milieu betalen de prijs, we hebben een ander systeem nodig.’
Commercie en dierenwelzijn
Zanders weet: hoeveel keurmerken de Kipster-stallen ook hebben, de kippen zijn niet vrij. ‘Wat zou een kip in de natuur doen? Zeker niet in een hokje zitten. Ze zou fladderen, een stofbad nemen.’ De kippen kunnen zes jaar worden, maar na een kleine twee jaar is het over en uit omdat ze dan minder eieren leggen en het te duur wordt om ze te laten leven. Het blijft schipperen tussen commercie en dierenwelzijn. Hij doet daar niet geheimzinnig over. ‘Commercieel diervriendelijk dieren houden is nagenoeg onmogelijk.’
Kipster in ’t kort
Aantal kippen: Een doorsnee kip leeft met acht andere kippen op één vierkante meter. Bij Kipster zijn dat er 6,7 én ze hebben buitenruimte.
Biologisch kan ook: Kippen die door Kipster op biologische manier worden gehouden, hebben nog meer buitenruimte. Maar volgens Zanders is die manier van kippenhouderij minder klimaatbestendig omdat deze dieren geen reststromen te eten krijgen.
Stallen: Kipster heeft drie stallen in Nederland, één in Venray en twee in Beuningen. In 2022 legden de ongeveer 70.000 kippen 20.213.861 eieren. Die werden vooral verkocht in Lidl-supermarkten. Andere afnemers zijn onder meer de Efteling, snackketen Kwalitaria en cateraar Albron.
Documentaire: In september 2025 is de documentaire "De Vegan Veehouder" in premiere gegaan, over Ruud Zanders en Kipster.
Wat is er anders voor de Kipster kip?
In 2017 ging de eerste Kipsterstal open, in Venray, in 2020 volgden twee stallen in Beuningen. De meeste eieren worden verkocht via supermarktketen Lidl. Wat Kipster anders doet? Flink wat:
- De hennen eten voornamelijk misbaksels uit broodfabrieken, gebroken beschuit en mislukte ijs- en rijstwafels.
- De haantjes blijven leven tot ze met veertien weken net genoeg vlees op de botten hebben om er ‘kipsterballetjes’ van te maken.
- Op de daken van de stallen liggen zonnepanelen. De CO2-footprint wordt zo laag mogelijk gehouden en de onvermijdelijke uitstoot gecompenseerd.
Kippen sluiten vriendschap
Maar als je écht het welzijn van het dier vooropstelt, eet je het beter niet op. Want als je weet een kip vriendschappen sluit? Dat het een wezen is met gevoel en intelligentie? Zanders weet dat allemaal, hij deed een cursus bij ‘dierenpsycholoog’ Esteban Rivas in Utrecht. Zanders: ‘En moet je dan willen uitbreiden naar de VS, zoals we hebben gedaan? Daar staan vier stallen in Indiana, 96.000 kippen. Over die stap moest ik echt nadenken. Maar uiteindelijk dacht ik: ik kan óf stoppen, óf zo diervriendelijk mogelijk blijven werken. Dat laatste doe ik. Want hier kan ik de meeste impact maken.’
Ik dacht: ik kan óf stoppen, óf zo diervriendelijk mogelijk blijven werken. Dat laatste doe ik.
Als blijk van empathie met dieren eet hij ze sinds de cursus bij Rivas niet meer op. En eieren nog slechts een stuk of tien per jaar. Zanders praat ‘met iedereen’, ook boeren die nog in het oude systeem zitten. Hij weet hoe moeilijk het is daaruit te stappen en snapt hun weerstand tegen kringlooplandbouw, waarbij er in plaats van steeds méér juist minder, en misschien ook duurder wordt geproduceerd.
Prutsen en proberen
Kipster, en ook andere initiatieven, laten zien dat je binnen het huidige systeem aan een ander systeem kunt bouwen. Zanders: ‘Iedereen die probeert het voedselsysteem toekomstbestendiger te maken: prima. Laat iedereen maar prutsen en proberen.’ Gaan we dat nog meemaken, Nederland kringlooplandbouwland? Zanders: ‘Ik weet wel: hoe langer we de tijd nemen om te veranderen, hoe ingrijpender de veranderingen zullen zijn.’
Dit artikel verscheen eerder in het Genoeg herfstnummer 2024. Het is iets aangepast en ingekort voor publicatie op de website in 2025.
