Lot van Os bedacht onder andere de Free Fashion-pop-up-store, het Blijtankstation en de Lieve-brieven-bieb: positieve brandstof als tegenwicht voor jezelf in de put praten. Hij kent het uit eigen ervaring. ‘Je moet honderd keer op je bek gaan voordat iets lukt.’
Begin 2025 was het groot nieuws, het Journaal berichtte er zelfs over: This Is Free Fashion, een pop-upwinkel op Utrecht Centraal Station waar je gratis mooie tweedehands kleding kon komen halen. Voor de deur van de stijlvolle winkel met glazen puien stond een lange rij wachtenden. Bij de ingang kregen ze drie kaartjes waarmee ze kledingstukken konden uitzoeken. Doel: laten zien dat er al genoeg kleding is geproduceerd om de komende zes generaties te kleden. Later volgden meerdere winkels, een kids-editie en sinds kort ook een tweedehands bruidsafdeling in Nijmegen.
Free Fashion
‘Ik had niet verwacht dat het zo'n succes zou worden’, zegt Lot van Os (32), kunstenaar en uitvinder. Hij bedacht het concept samen met zijn vriendin Dieuwertje Vorstenbosch, klimaatburgermeester van Tilburg. ‘Iedereen sloeg erop aan, van de betrokken vrijwilligers tot vastgoedpartijen, gemeentes en retailers.’ Er staan alweer nieuwe tijdelijke winkels gepland.
Hergebruik vind ik logisch. Als iets er al is, waarom zou je het dan opnieuw maken?
Free Fashion is tot nu toe zijn meest succesvolle, maar zeker niet enige creatieve project. Lot bedacht ook het Blijtankstation, een mobiele installatie waar voorbijgangers kunnen ‘blijtanken’ via een aangesloten koptelefoon waaruit bemoedigende teksten klinken. Bij de Nooit te laat-paal kun je dromen opladen die ‘in de parkeerstand staan’ en in de Lieve-brieven-bieb kun je brieven vinden (en achterlaten) die troosten en aanmoedigen.
Creativiteit
Die creativiteit heeft Lot niet van vreemden. ‘Ik kom uit een gezin van makers’, vertelt hij. ‘Mijn ouders schrijven samen kinderboeken. Ze maken ook teksten voor Sesamstraat en andere kinderprogramma’s. Ik werd daar al vroeg bij betrokken. We maakten muziek, ik zong liedjes in op cd’s en stond al op jong het podium.’ Zelf had hij een fascinatie voor bouwen en timmeren. ‘Op mijn veertiende ontwierp en maakte ik caviahokjes van pallets en afvalhout. Die haalde ik uit de container van een keukenbedrijf. Dat was toen vooral praktisch; ik had natuurlijk weinig geld. Maar ik hergebruik nog steeds afvalmaterialen. Dat vind ik logisch. Als iets er al is, waarom zou je het dan opnieuw maken?’
Uitvinder worden
Als kind wilde Lot uitvinder worden. ‘Dat is ook gelukt’, grinnikt hij. Maar ondanks de stimulans die hij van huis uit meekreeg, ging dat niet makkelijk. Hij bezocht de antroposofische Vrije School en De Nieuwste School, schooltypes waarin in elk geval in theorie de nadruk wordt gelegd op persoonlijke ontwikkeling, verbeeldingskracht en creativiteit. Toch was hij er niet gelukkig.
Faalangst
‘Ik vond school heel ingewikkeld. Ik moest dingen leren die ik niet interessant vond en ik kon niet omgaan met de hiërarchie.’ Ook op de St. Lucasschool, de creatieve vakschool waar hij na de middelbare school naartoe ging, kon hij niet aarden. ‘Scholen sturen je een bepaalde richting op, je zit in een systeem. En ik ben juist iemand die buiten kaders denkt, dat werd niet gewaardeerd. Ik had eigenlijk niet naar een school moeten gaan. Laat mij maar de hele dag in een schuurtje zitten en dingen maken. School heeft me alleen maar veel onzekerheden, paniekaanvallen en faalangst opgeleverd.’
Hij stopte met zijn opleiding en begon voor zichzelf. Aan ideeën geen gebrek. Ze uitvoeren ging meestal ook goed. Maar ze aan de man brengen en te gelde maken, dat bleek een ander verhaal. ‘Ik heb heel veel dingen geprobeerd en gemaakt. Ik begon een kringloopwinkel in mijn eigen huis. Ik heb speelgoed ontworpen, ben op tournee geweest met het Leids Cabaretfestival en heb liedjes ingezongen. Telkens had ik grootse plannen, telkens lukte het net niet of zette ik niet door. Dat heeft wel tien jaar geduurd.’
Blijtankstation
De coronaperiode werd een onverwacht keerpunt. ‘Daardoor trad een soort vertraging op die ik nodig had. Ik kreeg als zzp’er bovendien financiële steun, zodat ik me even geen zorgen hoefde te maken over geld.’ Lot begon op zijn sociale media elke dag een idee te delen, dertig dagen lang. ‘Ik had bedacht: waar de meeste positieve reacties op komen, daar ga ik mee verder.’ Dat was het Blijtankstation. Hij schroefde het station in elkaar van afvalhout en schilderde het voor een paar euro in vrolijk geel en oranje. Binnenin plaatste hij een mp3-speler. Daarna vroeg hij vrienden en familie om positieve boodschappen in te spreken. Op een filmpje op zijn website is te zien hoe een vrouw met haar handen op de koptelefoon aandachtig luistert. “Je weet wel, dat ene ding dat je al heel erg lang wilt doen”, zegt een kinderstem. “Van mij mag je dat gewoon doen.” De vrouw lacht verlegen; de boodschap is duidelijk raak.
Samenwerken
‘Toen ik een video met het idee voor Blijtanken online zette, kreeg ik gelijk aanvragen van festivals en evenementen’, vertelt Lot. ‘De lockdowns staken daar uiteindelijk een stokje voor. Maar dat was eigenlijk heel goed. Daardoor kreeg ik de tijd om het idee beter uit te werken.’ Nieuw was ook dat hij met andere makers ging samenwerken. ‘Ik weet nog dat ik op weg naar een eerste meeting huilend op mijn fiets zat, zo eng vond ik dat. Als ik daar nu aan terugdenk, vind ik dat heel grappig. Inmiddels werk ik met zoveel mensen samen.’
De paniekaanvallen waren niet weg, maar Lot liet zich er niet langer volledig door verlammen. ‘Het klinkt raar, maar ze hadden ook een voordeel. Ze voorkwamen dat ik alsnog in de overdrive ging en daardoor vastliep. Ik weet inmiddels ook dat het sowieso supereng is om een idee te lanceren en door te zetten. Die angst hoort gewoon bij het maakproces. Vroeger realiseerde ik me dat niet. Ik dacht dat ik ergens op was uitgekeken en haakte dan af.’
‘Iedereen heeft angsten’
Over zijn twijfels en angsten is hij bewust open. ‘Ik vind het raar als mensen daar niet over praten. Iedereen heeft angsten. Bovendien: als je ze voor jezelf houdt, worden ze alleen groter.’ Na het Blijtankstation volgden nog tien vergelijkbare attracties. ‘Interventies met diepgang’, noemt Lot ze. Ze geven een positief tegenwicht aan negativiteit en jezelf in de put praten. Bemoediging krijg je bijvoorbeeld bij de Nooit-te-laatpaal, troost in de Lieve-brieven-bieb, kennismakingen in de Ontmoet Mobiel en zelfreflectie bij de Jezelf Centraal-incheckpalen. In 2024 stonden die uitvindingen op zo’n tweehonderd evenementen en openbare plekken in Nederland. Op Lots LinkedIn-profiel staat: ‘Ik bouw een pretpark voor wereldverbeteraars’.
Ik wil de dingen positief benaderen.
Toch is de tijd van grootse en ingewikkelde plannen voorbij, zegt hij. ‘Je kunt best groot dromen, maar houd het in de praktijk bij de kleinste uitvoering van een idee. Die uitvoering kan natuurlijk groeien, maar dan groeit je droom ook mee, heb ik gemerkt. De afstand tussen waar je bent en waar je naartoe wilt, blijft daardoor toch altijd even groot. Dat relativeert.’
Ludieke oplossing
Ook This Is Free Fashion begon klein. Aanvankelijk was het een mobiel kledingrek met tweedehandskleding dat overal kon worden neergezet. ‘Ik had eerder voedselbankjes neergezet waar mensen eten konden achterlaten. Die deden het wel goed, maar op Free Fashion sloegen gelijk heel veel meer mensen aan.’
Het idee ging viraal en daarna ging het snel. In september vorig jaar openden Lot en Dieuwertje met hulp van vrijwilligers een eerste Free Fashion pop-up-winkel in een leegstaand pand in Tilburg. Na een crowdfundingsactie volgde een tijdelijke winkel in Amstelveen en daarna de winkel op Utrecht CS.
‘Ik denk dat Free Fashion een positieve, ludieke oplossing biedt voor een probleem dat door iedereen wel wordt gevoeld’, verklaart Lot dat succes. De winkels hebben daarbij een andere uitstraling dan veel andere gratis kledingwinkels. Free Fashion biedt ‘een luxe winkelervaring (...) vergelijkbaar met een ervaring in een high-end modezaak’, aldus het bijbehorende persbericht. Er zijn plannen voor pop-upwinkels in Leeuwarden en Groningen en – opnieuw – Tilburg. ‘Daarin komt ook een kledinglab waarin we laten zien wat je met afgedankte kleren kunt doen om die weer waarde te geven. We proberen de achterkant van de kledingindustrie inzichtelijk en transparant te maken.’
Positief benaderen
This is Free Fashion zou wel echt iets kunnen veranderen in de kledingindustrie, denkt Lot. Toch is een maatschappelijk probleem oplossen meestal niet zijn directe motivatie. ‘Ik beschouw mezelf niet echt als een activist’, zegt hij. ‘Activisme koppel ik aan strijd, terwijl het mijn uitgangspunt is om dingen positief te benaderen. Ik zoek een soort luchtigheid en lichtheid in mijn projecten. Daar kan wel een probleem aan ten grondslag liggen, maar daar ben ik mij niet altijd zo van bewust. De vraag die ik stel is: hoe kan ik mensen blij maken, en liefst door ze iets te laten doen en ontvangen?’
Dagtaak
Ondertussen heeft hij samen met Dieuwertje een dagtaak aan Free Fashion. Dat doen ze op vrijwillige basis. Geld om van te leven komt van Lots overige initiatieven, waar nu een heel team aan werkt. Nieuwe ideeën heeft hij ook nog volop. Regelmatig legt hij ze via zijn sociale media voor aan de mensen die hem volgen. Op LinkedIn zijn dat er nu al zestienduizend.
Je moet honderd keer op je bek gaan voordat er iets lukt.
‘Mensen zien vaak alleen het succesvolle idee’, zegt Lot. ‘Maar daar zitten heel veel mislukte ideeën achter. Je moet honderd keer op je bek gaan voordat er iets lukt. Ik weet nu dat dat erbij hoort. Mijn grootste mislukking is vooral dat ik lang niet kwetsbaar durfde te zijn. Als je een idee hebt, moet je niet aan je moeder vragen of ze het leuk vindt. Nee, stuur het al vroeg de wereld in. Vraag aan mensen: wat vind je ervan? Vraag wat ze willen, waar ze behoefte aan hebben. Nu vind ik dat helemaal niet eng meer. Ook omdat ik niet meer van mezelf verwacht dat al mijn ideeën perfect zijn.’
Toch is hij nog niet volledig vrij van faalangst. De positieve boodschappen van zijn attracties zijn daarvoor geen remedie. ‘Die zijn lief en praten mensen moed in. Maar om mijn eigen angsten op te lossen moet ik de diepte ingaan, met therapie achterhalen waarom ik dingen denk en voel.’ Misschien bouw hij ooit dat pretpark voor wereldverbeteraars. Maar het is nu niet zijn hoogste doel. ‘Ik wil vooral wat blijer worden in mijn hoofd. En dan maakt het niet zoveel uit wat ik doe. Het kan ook zijn dat ik gewoon lekker muziek ga maken.’
Dit artikel van Miriam Notenboom verscheen eerder in Genoeg magazine zomer 2025.
